İncinsen de, incitme.

     Hacı Bektaş-ı Veli

HACIBEKTAŞ

İsmini aldığı Hacı Bektaşi Veli’nin Türbesinin yer aldığı, Alevi inanışını başkenti sayılan Hacıbektaş önemli bir ziyaret merkezidir. 

ETİMOLOJİSİ

İlk ismi Hacım Köy olan yerleşke Hacı Bektaşi Veli’nin buraya gelişiyle çehresi değişmiş ve ölene kadar bu isimle devam etmiştir. Ölümünden sonra anısına köyün ismi Hacıbektaş olarak değiştirilmiştir.

COĞRAFYASI

          Günümüzde Nevşehir iline bağlı olan Hacıbektaş 45 km güneyinde Nevşehir, 40 km kuzey-batısında Kırşehir vardır. Geniş düzlükleri sahiptir. Çoğunlukla tarımcılıkla geçimini sağlayan bir bölgedir. 

TARİHÇESİ

7 hanelik bir köy iken 13. yy da Hacı Bektaşi Veli’nin gelmesiyle önemli bir yer haline gelmeye başlamış aynı zamanda burda kurduğu ilim eğitimhanesi, aş evi ile bölgesiyle ve anadolu’yla etkileşimi artmıştır. Hacı bektaşi Veli döneminde iyi organize olan dergah vefatından sonra da aynı önemle misyonuna devam etmiştir.  nüfusunun da artmasıyla 1541 yılında Niğde vilayetine bağlı köyden nahiye(Kasaba) statüsüne yükseltilmiştir. Osmanlı döneminde de daha da artarak kaza(ilçe) olmuştur. Mustaf Kemal Atatürk’ün kurtuluş savaşı döneminde gelip birkaç gün konaklayarak hem dua edip hemde fikir alışverişinde bulunmuştur. Kaldığı ev daha sonra Atatürk Evi olarak Müzeye çevrilmiştir. Nevşehir’in il olmasıyla Nevşehire ilçe statüsünde bağlanan Hacıbektaş, kapadokya bölgesinde artan turizm faaliyetleri sonucu Hacıbektaş da yerli ve yabancı turistler tarafından gezilen ilgi duyulan bir yer olmuştur. 

SOSYO KÜLTÜREL YAPI

Alevi inançları, gelenek ve göreneklerinin gündelik yaşamda hakim olduğu, sakin ve sessiz bir ilçedir. Geçimi daha çok tarıma bağlı olan yerleşkede kültür turizmiyle hem gitgide artan hemde yaz dönemi yoğun hareketlilik sonucu artan turizm turist ihtiyaçlarına yönelik işletmeler de açılmaya başlanmıştır. Her yıl ağustos ayı yapılan Hacı Bektaşi veli anma etkinliklerine yoğun özellikle alevi inançlı Türkiyeden ve gurbetçi olarak adlandırılan avrupa da yaşayan türklerden yoğun ilgi görmektedir.

Yöresel Edebiyat, Müzik, Halk Oyunları ve El Sanatları: 

Alevi-Bektaşi Semahı: Alevi ve Bektaşiler tarafından inançları gereği cemlerde icra edilen semah, hizmet sahipleri olan zakirlerin çaldığı saz eşliğinde söylenen sözler ve müziğin ritmine uyarak yapılan mistik ve estetik hareketler ile Tanrı’ya ulaşma yoludur.

Türkiye coğrafyasının genelinde canlı bir biçimde yaşayan semah, uygulayıcıları ve taşıyıcıları olan Alevi – Bektaşi toplulukların yaşadıkları coğrafi bölgelerde farklı isimlelerle ve farklı müzikler ile gerçekleştirilebilir bu semah kültürünün tek tip bir ritüel ne kadar  çeşitli ve  zengi  olduğunu gösterir.

Semah; on iki hizmetin yürütüldüğü cemlerde icra edilen ve topluluk dışındaki kişilerin önünde yapılması hoş karşılanmayan İçeri Semahları/Tarikat Semahları ve on iki hizmet dışında, genç kuşaklara semah kültürünü benimsetmek ve öğretmek amacıyla semah disiplininden ayrılmadan icra edilen Dışarı Semahları / Avare Semahları olmak üzere ikiye ayrılır.

Semah, ağırlama, yürütme ve yeldirme olmak üzere üç ana bölümden oluşur. Ağırlama bölümü ağır hareketlerin yapıldığı semaha giriş bölümüdür. Yürütme, semahın hareketlenmeye başladığı bölümdür. Yeldirme ise semahın en hareketli ve icrası en zor olan son bölümüdür. Genelde bu şekilde üç bölüm olarak icra edilen semahların farklı icra örneklerini de görmek mümkündür.

Zakirin deyişi ile meydana çıkan semahçılar niyaz ederek semaha başlarlar. Ağırlama, yürüme ve hızlanma bölümlerinin ardından semah dönenler, ruhani lider sıfatını taşıyan dedenin karşısında duaya dururlar. Dede örneğin şöyle bir dua okur: “Bismişah… Semahlar saf ola, dertler def ola, Hak Muhammed-Ali muradımızı vere, varlığımıza birliğimize bir olmamıza merhaba!”

Semah dönenler birbirlerine dokunmadan, daire şeklinde ve karşılıklı durarak semah ederler. Semah dönüldüğü sırada köşede bulunan dede makamına sırt dönülmez. Semahın değişik bölümlerine evrenin dönüşü, turnalar gibi daire şeklinde uçmak ve kanat çırpmak gibi farklı simgesel anlamlar yüklenmektedir. Örneğin; bir elin avuç içinin göğe çevrili iken diğer elin avuç içinin yere baktığı harekette ifade edilmeye çalışılan; “Sen Hakk’sın ben halkım, ben senden gelen ve senin özünü taşıyanım, senden ayrı değilim,” düşüncesidir. İki elin avuç içi göğe bakarken ellerin ters çevrilerek avuç içlerinin yere bakar hale getirildiği harekette de ifade edilmeye çalışılan düşünce aynıdır. Semah yaparken elin avuç içinin yüze çevrildiği hareket, eline bakan insanın aynada kendi güzelliğini, dolayısı ile tanrısal güzelliği görmüş olacağı düşüncesini ifade etmektedir. İki elin avuç içinin göğe bakar durumda iken ellerin göğse doğru çekilerek kalp üzerinde birleştirilmesi hareketin de de anlatılmaya çalışılan Hak, ben Adem yani Tanrı bendedir ya da Tanrı insandadır şeklinde yorumlanmaktadır.

1997 yılında Nevşehir Hacıbektaş semah topluluğu Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı olarak kurulmuştur o günden beri aktiftir hem özel günler hemde belirli saatlerde turistlere yönelik semah gösterileri sunulmaktadır. 2013 yılında Unesco Komisyonun Fransa’da gerçekleştirdiği Dünya Kültürler Evi  festivaline davet edilmiştir, Fransa da gerçekleştirilen gösteride semah tüm dünyaya tanıtılmıştır. 

 Mimari: En önemli mimarisi Hacı Bektaşi veli dergahıdır. tarih boyunca iyi korunmuş eski geleneksel ev yok denecek kadar azdır , günümüze kalan en güzel örnek  Atatürk Evi olarak müzeye çevrilen konaktır.    

Yöresel Lezzetler:

•   Küp Şarabı:           

Alevi-Bektaşı Semahı; Bir Örnekleme

ÖNEMLİ KİŞİLER

 Hacı Bektaşi Veli: XIII. yy.da yetişmiş ünlü bir düşünür ve gönül adamıdır.

         Horasan’ın Nişabur kentinde doğmuştur. Annesi Hatem Hatun, babası Seyyit İbrahim Sani’dir. Ve her ikisi de Türk soyundandır.

Hacı Bektaş Veli’nin çeşitli kaynaklarda doğum ve ölüm tarihleri değişik gösterilmektedir.. Bazı kaynaklarda doğumu 1242, Anadolu’ya gelişi 1270-1280 yıllan arası, ölümü ise 1337 olarak, bazı kaynaklarda ise doğumu 1209, ölümü 1271 olarak yazılmaktadır.

Akılcılığa ve bilime inanan Hacı Bektaş Veli dürüst kişiliğe sahiptir. İlk eğitim ve öğrenimini Türkistan Piri Hoca Ahmet Yesevi kültür ocağından alarak, çok sayıda bilim adamının yetiştiği Horasan’da engin bir bilgi birikimine ve geniş bir dünya görüşüne sahip olmuştur.

Hacı Bektaş Veli’nin Anadolu’ya gelişi, Anadolu Selçuklu Devleti’nin siyasi, ekonomik ve kültürel düzenin bozulduğu, yönetimde bölünmelerin ortaya çıktığı bir devreye rastlamaktadır.

Hacı Bektaş Veli Kırşehir yöresindeki Suluca Karahöyük’e (Hacımköy) yerleşm iş, Orta Anadolu’yu dolaştıktan sonra Anadolu kültürünü, Anadolu insanının gelenek ve göreneklerini özümseyerek yeni bir bilim ve öğreti merkezi kurmuştur.

Burada çok sayıda öğrenci de yetiştiren ve yeniçeri ocağının da piri olarak bilinen Hacı Bektaş Veli Anadolu birliğinin sağlanmasına yardımcı olmuştur . Hacı Bektaş Veli, Türk dili ve kültürünün yabancı etkilerden ve her türlü yozlaşmalardan korunması çabalarını ömrü boyunca sürdürmüştür. Ortaya koymuş olduğu birleştirici ve yükseltici öğreti her türlü bağnazlıktan uzak, çağa uyan ilkeler haline gelmiştir. Hacı Bektaş Veli ibadet ve günlük yaşamda kadını erkeğin yanına almıştır. Güzel sanatlara sevecenlikle bakmış, Dergah’ta öğretisini yaşama geçirmiştir.

Makalat, Kitabu’l-Fevaid, Hacı Bektaş’ın Şathiyyesi ve Besmele Tesviri isimli eserlerinin olduğu bilinmektedir. Hacı Bektaş Veli’nin hayatı ve kerametlerini anlatan “Velâyetname” önemli bir eserdir.

Dünya Görüşü

Eline Diline Beline Hakim Olmak

Eline, diline, beline hakim olma kuralı Alevilerin yaşamları boyunca uymaları zorunlu ahlak sisteminin adeta simgesidir. Eline bağlı olmak, elinle koymadığını almamak, diline bağlı olmak gözünle görmediğini söylememek ve beline hakim olmak haram olan cinsel ilişkiye girmemektir. Bu kural Alevi toplumunun çok güçlü ahlak sisteminin özetidir ve Alevi Yolu Dedelerimizin deyimiyle “kıldan ince, kılıçtan keskindir”. Yolun bu kurallarına uymayanlar düşkün sayılırlar. Düşkünler toplumdan soyutlanırlar, işledikleri hatanın durumuna göre değişik şekillerde cezalandırılırlar. Alevi toplumunda kadın-erkek yaşamın her alanında eşittir. Çalışırken de, ibadet ederken de kadın erkek birliktedir. Sünni geleneğin aksine tek eşlilik esastır. Başlık parası gibi uygulamalar kabul edilmez. Kadın olsun erkek olsun eşinden şikayetini Dedeye iletebilir, suçlu bulunursa düşkün edilir. Alevilerde sosyal yaşamın her alanında kadının da erkekle birlikte ve eşit olarak yeralması bunu çekemeyenlerce çeşitli iftiralara da

Yöresel Yemekler

TURİSTİK YERLER

• Hacı Bektaş-ı Veli Türbesi: Hacı Bektaş-ı Veli Türbesi, Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesinde yer alan ve 1964’ten beri müze olarak kullanılan bir yapı.

Horasanlı 90.000 Alevi Türkmen Pîrlerin önderi ve büyük tasavvuf alimlerinden bir Alevî Türkmen şeyhi olan filozof Hacı Bektaş-ı Veli tarafından 13. yüzyılda kuruldu ve sonraki dönemlerde yapılan eklemeler ve onarımlarla bugünkü hâlini aldı. UNESCO, 2012’de kompleksi Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil etti. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından verilen özel izinle Temmuz 2015’te yapılan cem töreni, 188 yıl aradan sonra dergâhta gerçekleştirilen ilk ibadet oldu.

2019’da yaklaşık 600 bin kişi tarafından ziyaret edilen müze, Türkiye’nin en çok ziyaret edilen sekizinci müzesidir.

• Atatürk’ün Konakladığı Atatürk Evi:
• Hacıbektaş Arkeoloji ve Etnografya Müzesi
• Çilehane